Verkiezingen Amerika 2024: Een epic fail bij Biden vs Trump

Het begin ging niet eens zo slecht, maar gaandeweg werd Biden moeilijker te verstaan, sprak hij mompelend zijn zinnen uit, raakte soms de draad van zijn betoog kwijt en viel stil. Het was pijnlijk om te zien en het was voor Trump – niet veel jonger, maar veel dynamischer ogend – schieten in open doel: ‘Ik begrijp niet wat hij zegt’, was een van zijn reacties, om er meteen een Trumpiaanse sneer aan toe te voegen: ‘hij zelf waarschijnlijk ook niet.’ Dat Trump zoals gewoonlijk strooide met nonsens en leugens en overdrijvingen doet er bij zo’n vertoning niet meer toe.

Akkoord: iedereen heeft wel eens z’n dag niet (dat is nu de Democratische verklaring voor het falen), maar dit ging verder dan ‘je dag niet hebben’. In internettermen was dit een epic fail. Als je weet dat er dagenlang geoefend is om het debat goed te laten verlopen, maakt dat de afgang des te groter. En nogmaals akkoord: houterig en moeizaam bewegen heeft niets te maken met iemands geestelijke vermogens, maar de draad van je betoog kwijtraken en in stilte vervallen wél. Is zo iemand op cruciale momenten in staat om alle relevante informatie te absorberen en vervolgens de juiste afwegingen te maken en de juiste besluiten te nemen?

Niet voor niets waren de commentaren na afloop vernietigend en is er paniek in de Democratische Partij. Logisch: met iemand die zo’n warrige indruk maakt, win je de verkiezingen niet. En niets voor niets kwam de New York Times, een krant die je echt niet van Republikeinse sympathieën kunt verdenken, met de roep om een andere kandidaat: To Serve His Country, President Biden Should Leave the Race.

Opvallend waren als contrast de snelle endorsements van Barack Obama en Nancy Pelosi aan het adres van Biden. Net zo opvallend is hoe ze allebei de plank misslaan. Obama wees erop dat het eerste debat voor de zittende president vaak slecht verloopt. Dat is waar, zijn eigen eerste debat in 2012 met uitdager Mitt Romney is daar een voorbeeld van. Hoe dat komt? Waarschijnlijk omdat het overschakelen van ‘president zijn’ naar campagnemodus even tijd kost. Maar er is een verschil tussen slecht en catastrofaal en dat laatste is wat we hier zagen.

Pelosi prees Biden om zijn goede beleid en de vele wetgeving die hij er als president door heeft gekregen. Ook dat is waar, maar dat is het punt niet. Het gaat niet over de afgelopen vier jaar, maar over de komende vier jaar en een president die het métier niet meer lijkt te beheersen. Ook dat ziet de New York Times: ‘Mr. Biden is not the man he was four years ago.’

Het meest waarschijnlijke scenario is dat Biden en zijn directe omgeving weigeren in te zien dat het beter is om er een punt achter te zetten. Politici hebben de onuitroeibare neiging om zichzelf als onmisbaar te zien en blijven bijna zonder uitzondering te lang zitten. Het valt te vrezen dat Biden geen uitzondering op die regel is. Wie herinnert zich nog dat hij aanvankelijk zei slechts één termijn te ambiëren? Hij zelf zeker niet, en hij zal wijzen op een verkiezingsrally een dag na het debat in Raleigh, North Carolina, waar hij een veel betere indruk maakte. Dat is waar, maar dat was geen debat en als je het zo slecht hebt gedaan gaat het al gauw beter, dus ook dat is relatief.

Maar als dan toch in de komende weken het licht doorbreekt – of, wat je niet moet uitsluiten, Biden tijdens de slopende campagne op de een of andere manier fysiek of mentaal onderuit gaat – wat of wie dan?

Vicepresident Kamala Harris maakt weinig kans. Ze is niet populair en dus geen stemmenkanon. Terzijde: dat was geen enkele vicepresident; we kennen vp’s als Gerald Ford en Harry Truman alleen omdat ze hun chefs na aftreden of overlijden hebben opgevolgd. Truman werd in 1948 alsnog tot president gekozen omdat hij drie jaar lang had laten zien wat hij kon; die tijd is Harris niet gegund. Er gonzen verschillende namen rond van potentiële Democratische kandidaten. Gavin Newsom is zo iemand. Hij is gouverneur van Californië en was daarvoor onder meer burgemeester van San Francisco. Iemand met bestuurlijke ervaring en niet te oud (hij is 57). Twee opmerkelijke feiten: hij verstrekte als burgemeester in 2004 huwelijkslicenties aan homoparen, hoewel dat toen nog onwettig was, en als gouverneur verbood hij in 2019 de uitvoering van de doodstraf. Keerzijde: voor behoudende Democraten is hij daardoor wel érg links.

Ook Gretchen Whitmer (53) wordt veel genoemd. Zij is gouverneur van Michigan en was eerder senator en officier van Justitie; ze is dus ook iemand met veel politieke en bestuurlijke ervaring. Een paar jaar geleden werd ze bekend als ontvoeringsdoelwit van een rechts-extremistische groepering. Ze is pro abortus, wat haar veel vrouwelijke stemmers kan opleveren. Keerzijde: durven de Democraten het na de flop met Hillary Clinton opnieuw met een vrouw?

Sommigen zien zelfs Michelle Obama als redster in de nood. Dat is niet erg realistisch, al zal ze door haar bekendheid en populariteit veel stemmen kunnen trekken. Probleem is dat niemand weet of ze over de vaardigheden voor zo’n functie beschikt. Het wordt vaak over het hoofd gezien, maar politiek is een vak.

Het kan allemaal. Het kan leiden tot een zogenaamde open convention of een brokered convention in augustus in Chicago. Dat is een conventie waar, anders dan de afgelopen decennia, nog niet van te voren vaststaat wie de kandidaat wordt. De conventie is dan geen voorgekookt feest met muziek, ballonnen en veel peptalk, maar een spannende bijeenkomst. De partijgedelegeerden mogen, moeten zelfs, een keuze maken tussen verschillende kandidaten. Dat wordt dan in allerlei zalen en zaaltjes tot diep in de nacht wheelen en dealen tussen de verschillende kandidaten en hun aanhangers: voor wat hoort wat, dus wat levert steun op?

Toch zal men zo’n open convention proberen te voorkomen vanwege het risico op chaos. Precies een eeuw geleden in 1924 waren er op de Democratische conventie 102 stemrondes tussen de kandidaten Smith en McAdoo zonder winnaar (het gevolg van de regel dat een tweederde meerderheid vereist was). Pas in stemronde 103 werd als compromis ene John W. Davis gekozen als kandidaat (die vervolgens de verkiezingen verloor van Calvin Coolidge). Zo’n scenario wil niemand, dus dan toch maar liever van tevoren een kandidaat. Maar wie?