2025: Mark Carney wordt premier van Canada

Begin januari 2025 kondigde Justin Trudeau na bijna tien jaar premierschap zijn definitieve vertrek aan. De populariteit van zijn minderheidsregering daalde op dat moment hard door een hoge inflatie, een enorm tekort aan betaalbare woningen en openlijke onvrede binnen de eigen politieke fractie. De Liberale Partij organiseerde direct een felle, interne leiderschapsverkiezing om een opvolger te kiezen. Mark Carney, een econoom zonder eerdere zetel in het Canadese parlement, stelde zich kandidaat en nam het op tegen voormalig minister van Financiën Chrystia Freeland. Carney bouwde in de decennia daarvoor een zwaar internationaal cv op binnen de financiële sector. Tussen 2008 en 2013 gaf hij als gouverneur leiding aan de Bank of Canada, waarna hij tot 2020 de hoogste baas was bij de Britse Bank of England in Londen. Met deze brede financiële achtergrond won hij op 9 maart de interne stemronde met een meerderheid van bijna 86 procent van de uitgebrachte stemmen. Volgens het Canadese staatsrecht schuift de gekozen leider van de grootste regeringspartij automatisch door naar de post van premier.

Op vrijdag 14 maart 2025 vond de formele machtsoverdracht daadwerkelijk plaats. Gouverneur-generaal Mary Simon, de officiële vertegenwoordiger van de Britse monarch in Canada, nam de ambtseed af in de staatsresidentie Rideau Hall in Ottawa. Carney behield tijdens de eerste weken het overgrote deel van het bestaande kabinet om bestuurlijke stabiliteit tijdens de snelle transitie te garanderen. Vlak na de ondertekening van de staatsdocumenten gaf de nieuwe premier zijn allereerste publieke toespraak. Hierbij legde hij de focus volledig op het herstel van de koopkracht, de snelle afschaffing van de impopulaire consumentenbelasting op CO2-uitstoot (de carbon tax) en het beveiligen van de landgrenzen. Hij nam hiermee een zeldzame positie in, want hij werd de eerste Canadese regeringsleider in decennia die op het moment van beëdiging geen eigen, fysieke zetel in het parlement bezat.

De kersverse regering kreeg in maart direct te maken met een zware diplomatieke crisis. De Amerikaanse president Donald Trump dreigde met een directe importheffing van vijfentwintig procent op alle goederen uit Canada. Washington eiste dat de Canadezen de toestroom van asielzoekers en de drugssmokkel via de noordelijke grens per direct indamden. Deze Amerikaanse dreiging veroorzaakte grote onrust op de handelsbeurzen in Toronto en resulteerde in een scherpe waardedaling van de Canadese dollar. Carney reageerde fel met een toespraak waarin hij aangaf dat Canada weigerde de eenenvijftigste staat van Amerika te worden en niet boog voor economische druk. Hij kondigde snelle Canadese tegenmaatregelen aan om de exportindustrie te beschermen. De premier loodste in deze periode direct de zogeheten One Canadian Economy Act door het parlement om het binnenlandse bedrijfsleven financieel te ondersteunen tegen de verwachte klappen.

Om aan de strenge Amerikaanse veiligheidsvoorwaarden te voldoen, stuurde de Canadese overheid direct extra mankracht naar de zuidelijke grens. Het ministerie van Defensie zette actieve militairen en observatiehelikopters in om de reguliere douaniers te assisteren bij patrouilles in afgelegen bosgebieden en rondom uitgestrekte meren. De regering investeerde tientallen miljoenen dollars in mobiele radartechnologie en warmtecamera's om illegale grensoversteken in de nachtelijke uren te detecteren. De immigratiedienst verscherpte tegelijkertijd de visumcontroles op de internationale luchthavens van steden als Toronto, Vancouver en Montreal. Grensambtenaren weigerden stelselmatig de toegang aan inkomende reizigers zonder een aantoonbaar reisdoel of een fysiek geboekte retourvlucht. Deze zware fysieke veiligheidsmaatregelen voorkwamen de Amerikaanse importheffingen, maar zorgden tegelijkertijd voor flink langere wachttijden. Vrachtwagenchauffeurs en vakantiegangers in huurauto's stonden urenlang in de file bij drukke landposten zoals de Ambassador Bridge tussen Windsor en Detroit.

De Liberale Partij regeerde voor het aantreden van Carney via een wankel minderheidskabinet. Zij sloten in 2022 een politiek akkoord met de linkse oppositiepartij NDP om wetgeving met een kleine meerderheid goed te keuren. Deze politieke samenwerking liep in september 2024 definitief stuk toen de NDP haar gedoogsteun introk. Hierdoor was de overgebleven regering bij elke stemming afhankelijk van sterk wisselende meerderheden in de volksvertegenwoordiging. De leider van de Conservatieve Partij, Pierre Poilievre, eiste steevast een gang naar de stembus en diende geregeld moties van wantrouwen in. Om deze aanhoudende politieke impasse te doorbreken en een persoonlijk mandaat te bemachtigen, bezocht de premier eind maart de gouverneur-generaal. Hij vroeg formeel om de directe ontbinding van het parlement en schreef officieel vervroegde landelijke verkiezingen uit voor 28 april 2025.

Tijdens de korte en hevige verkiezingscampagne in april reisde Carney onafgebroken langs alle Canadese provincies. Hij zette vol in op zijn financiële expertise als de enige logische oplossing voor het haperende huishoudboekje van het land. De regering lanceerde in deze weken het federaal opererende Build Canada Homes-agentschap om de vastgelopen woningmarkt lokaal vlot te trekken. Ook stelde de premier de Canada Groceries and Essentials Benefit in om de dagelijkse boodschappen voor grote gezinnen betaalbaar te houden. Tegenstanders vielen hem in felle televisiedebatten hard aan op zijn jarenlange verleden als zakenbankier bij Goldman Sachs. Zij schilderden hem af als een rijke elite die vervreemd was van de gewone arbeider. Ondanks een aanvankelijke achterstand in de peilingen, won Carney het vertrouwen van de kiezers door een strakke, nationalistische koers te varen tegenover de Verenigde Staten. Deze strategie resulteerde eind april in een grote verkiezingsoverwinning. De Liberalen kregen opnieuw het mandaat voor een minderheidsregering en Carney veroverde direct een eigen parlementszetel voor het district Nepean.

De politieke onrust en de sluimerende handelsoorlog hadden een directe weerslag op de internationale wisselkoersen. De Canadese dollar verloor in het voorjaar van 2025 flink aan waarde door de grote onzekerheid op de mondiale exportmarkt. Dit maakte de directe import van buitenlandse goederen duurder voor de lokale bevolking, maar leverde een flink financieel voordeel op voor internationale bezoekers. Toeristen uit Europa zagen hun besteedbare koopkracht in het land sterk stijgen. Vakantiegangers ontvingen plotseling aanzienlijk meer Canadese dollars voor een euro bij de lokale geldautomaten. Dit maakte het boeken van hotelkamers in de nationale parken, het reserveren van langeafstandscampers en het afrekenen van maaltijden in restaurants meetbaar goedkoper in vergelijking met eerdere kalenderjaren.