2024: Bosbrand treft Jasper National Park

De brand ontstond op maandag 22 juli 2024 ten noorden en zuiden van de stad na zware blikseminslagen in kurkdroog terrein. Twee factoren gaven het vuur direct vrij spel. Wekenlange hittegolven met temperaturen ruim boven de dertig graden Celsius trokken al het vocht uit de bosbodem. Ook de kleine bergdennenkever (mountain pine beetle) speelde een opvallend grote rol. Dit insect tastte in de decennia hiervoor miljoenen bomen in de Rocky Mountains aan. De bomen stierven af en lieten grote percelen vol dor, harsrijk hout achter.

Dit dode hout werkte als pure brandstof voor de vlammenzee. Windstoten van ruim honderd kilometer per uur bliezen brandende takken en sintels kilometers vooruit. De vlammen sprongen zo moeiteloos over brede rivieren en stenen rotswanden heen. De dikke rook ontnam piloten van blusvliegtuigen het zicht, wat waterdroppings vanuit de lucht dagenlang blokkeerde.

Op diezelfde maandagavond rond tien uur gaf de gemeente Jasper een officieel evacuatiebevel af. Op dat moment sliepen er naar schatting tienduizend inwoners en vijftienduizend kampeerders, wandelaars en hotelgasten in de vallei. Korte tijd later stonden de wegen muurvast. Huurauto's, campers en touringcars vormden urenlange files op Highway 16, de enige open uitvalsweg in westelijke richting naar de provincie British Columbia. Dichte rook en naderende vlammen sloten de zuidelijke Icefields Parkway en de oostelijke weg naar de stad Edmonton volledig af.

Bestuurders reden urenlang stapvoets door het donker, terwijl hete as op de voorruiten viel. Parkwachters stuurden helikopters de wildernis in om honderden wandelaars van afgelegen bergpaden, zoals de populaire Skyline Trail, op te pikken en in veiligheid te brengen. Dorpen in de omgeving, waaronder Valemount, openden midden in de nacht sporthallen en wijkcentra om de stroom geëvacueerde reizigers op te vangen. Door deze snelle ontruiming vielen er onder inwoners en toeristen geen dodelijke slachtoffers. Een vierentwintigjarige brandweerman uit Calgary kwam begin augustus wel om het leven door een vallende boom tijdens het nablussen in het bos.

Op woensdag 24 juli bereikte een wand van vuur de zuidkant van de stad. Brandweerlieden zetten al hun materieel in om vitale gebouwen zoals het ziekenhuis, de scholen en het elektriciteitsstation te redden. Deze centrale voorzieningen overleefden de hitte, maar het vuur raakte de omliggende woonwijken hard. De vlammen verwoestten 358 van de 1113 geregistreerde gebouwen. Het ging voornamelijk om houten huizen en appartementen in het westen en zuidwesten van het dorp. Verzekeraars raamden de totale schade aan gebouwen later op ruim achthonderdtachtig miljoen Canadese dollars.

Ook geliefde toeristische plekken liepen zware schade op. Het historische restaurant Maligne Canyon Wilderness Kitchen brandde tot de grond toe af. Net buiten het centrum veranderden tientallen houten gastenverblijven van het luxe Fairmont Jasper Park Lodge-resort in as, al overleefde het centrale hoofdgebouw uit 1928 de vlammen wel. Smeltende kabels en hete rails dwongen spoorwegmaatschappij Canadian National Railway om het zware goederenvervoer dwars door het dorp dagenlang stil te leggen. Houten bruggen, picknicktafels en wandelpaden langs bergmeren zoals Patricia Lake en Pyramid Lake liepen eveneens zware brandschade op.

Het vuur verschroeide in totaal ruim 32.000 hectare bos binnen de officiële grenzen van het nationale park. Rijd je nu door de Athabasca-vallei, dan zie je uitgestrekte flanken vol zwartgeblakerde boomstammen in plaats van dichte naaldbossen. Bosbranden horen van nature bij de ecologische cyclus in dit deel van Noord-Amerika. Bepaalde bomen, zoals de draaiden (lodgepole pine), hebben de extreme hitte juist nodig om voort te bestaan. De zaden in hun dennenappels zitten vast in een harde harslaag die uitsluitend smelt bij vuur. Na de brand vielen de vrijgekomen zaden direct in de mineraalrijke asbodem.

Grote zoogdieren reageerden tijdig op de naderende vlammen. Herten, elanden en beren trokken snel naar hoge, rotsachtige plateaus boven de boomgrens of zochten beschutting op de open grindbanken in het koude rivierwater. Biologen zagen grijze wolven en grizzlyberen al na enkele dagen terugkeren naar de randen van het verbrande terrein op zoek naar voedsel. Het weggesmolten bladerdak liet direct zonlicht door tot op de bosgrond, wat de groei van grassen, verse kruiden en bessenstruiken voor deze planteneters direct versnelde.

Toen de brandweer de bosbrand medio augustus onder controle kreeg, startte het grote opruimwerk in de straten. Aannemers plaatsten stalen hekken rondom de verbrande wijken om gevaarlijke stoffen, zoals kankerverwekkend asbest en gesmolten metalen, veilig en afgesloten op te ruimen. Netbeheerders vervingen honderden verbrande houten stroompalen door nieuwe exemplaren en sloten de drinkwatervoorziening weer aan.

De provinciale en landelijke overheid trokken honderden miljoenen dollars uit voor de opbouw van de gemeenschap. Bewoners van wie het huis de vuurzee overleefde, keerden vanaf half augustus in groepen terug naar Jasper. De fysieke wederopbouw van de ruim driehonderd verwoeste woningen neemt naar schatting nog jaren in beslag. Het bouwseizoen in de hoge bergen telt slechts enkele warme maanden per jaar en de regio kampt met een structureel tekort aan beschikbare bouwvakkers.

In het najaar van 2024 heropende parkbeheerder Parks Canada de hoofdwegen door het park weer voor autoverkeer. De Yellowhead Highway (Highway 16) en de panoramische Icefields Parkway (Highway 93) kregen vrijgave voor reizigers. Rijd je over deze asfaltwegen, houd je dan strikt aan de tijdelijke stopverboden in de zwaarst getroffen bermzones. Dit voorkomt gevaarlijke situaties met plotseling omvallende bomen en kruisend werkverkeer.

Tegen het einde van het jaar openden de gespaarde hotels, restaurants en campings hun deuren weer voor toeristen. Parks Canada hield afgelegen wandelroutes diep in de wildernis nog dicht voor veiligheidsinspecties aan verbrande hangbruggen en losliggende rotsblokken. De Canadese autoriteiten en reisorganisaties benadrukken dat een toeristisch bezoek direct helpt bij het economische herstel van de gedupeerde ondernemers in het getroffen dorp.